زنان خسته از خشونت و جنگ، روستای زنانه «ژنوار» را ساختند

مترجم : فرنگیس بیات

۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۸

شوهر فاطمه امین در جنگ داخلی سوریه در منطقه‌ای مین‌گذاری‌شده توسط داعش کشته شد و زندگی فاطمه برای همیشه عوض شد. این مرگ سرآغاز فراز و فرودها و مجموعه اتفاقاتی بود که فاطمه را به دهکده «ژنوار» کشاند. این دهکده‌ توسط زنان برای سکونت خود و فرزندانشان ساخته شد، پناهگاهی برای زنان و کودکانی که از ساختارهای خانوادگی بسته، خشونت داخلی و وحشت جنگ داخلی به اینجا پناه آورده‌اند.
«ژنوار» در زبان کردی به معنی سرزمین زنان است. ژنوار میزبان زنان و کودکان سوری با هر مذهب، قومیت و یا دیدگاه سیاسی است. موزاییکی است از زنان گوناگون که خواهان تجربه آزادی، دموکراسی و شکل جدیدی از زندگی هستند.
ژنوار پاسخی است به کسانی که در فکر سلب آزادی زنان هستند و یا آنها را جنس ضعیف‌تر جامعه می‌بینند یا فکر می‌کنند آنها قادر به اداره خود و فرزندانشان نیستند. فاطمه در گفتگویی تلفنی به سی‌ان‌ان می‌گوید:« برعکس [این باور رایج] یک زن می‌تواند خانه خود را بسازد. ما اینجاییم: دهکده‌ای ساخته‌ایم نه فقط برای زنان کرد، اینجا زنان عرب، زنان ایزدی و بعضی از دوستان خارجی‌مان هم با ما زندگی می‌کنند.»
بعد از فوت همسر فاطمه در آگوست ۲۰۱۵، انگ بیوه بودن برایش سنگین بود. این زن ۳۵ ساله گفت که باید برای نگهداشتن شش فرزندش می‌جنگید چون خانواده همسرش بارها و بارها آنها را از او گرفته بودند. آنها نمی‌خواستند فاطمه کار کند و از او درخواست می‌کردند تا کا‌رش در حکومت محلی کوبانی را که عاشقش بود، رها کند تا دخترانش را و تحت نظارت خانواده بزرگ کند. فاطمه می‌گوید، آنها او و فرزندانش را ضعیف می‌دانستند که دیگر مردی نمانده بود که حامی‌شان باشد.
«این مسئله برای اقوام من ارزشمند نبود و آنها مرا به عنوان زنی قوی و شاغل و یا زنی که خودش فرزندانش را بعد از فوت همسرش بزرگ می‌کند، نمی‌پذیرفتند.» فاطمه توضیح می‌دهد که در حکومت محلی کردها کار می‌کردم و در کارم خوب و موفق بودم.
زمانی که توانست با کمک گروهی از جنبش زنان کردستان مسئولیت نگهداری فرزندانش را پس بگیرد، به ژنوار نقل مکان کرد، دهکده‌ای در شمال‌شرقی سوریه که در حدود دو سال پیش بدست زنان کرد ساخته شد.

پناهگاهی درمقابل جنگ
خانه‌های قهوه‌ای مستطیل‌شکل با آجرهای دست‌ساز روی زمینی به ظاهر خشک و سوزان برپا شده‌اند. اما داخل خانه‌ها رنگ‌آمیزی و تزیین شده‌اند و ردی از خانواده‌های سکنی‌گزیده در آنها را نشان می‌دهند. امروز، ژنوار خانه ۱۶ زن و ۳۲ بچه است.
مردها در طول روز اجازه دیدار با زن‌ها را دارند البته تا زمانی‌که رفتار محترمانه‌ای با زن‌ها داشته باشند، اما شب‌ها نمی‌توانند در ژنوار بمانند. زن‌ها به صورت شیفتی، رفت و آمد به روستا را زیر نظر دارند و فقط شب‌ها برای حفظ امنیت مجاز به حمل اسلحه هستند.
ژیان افرین،۳۰ ساله، مادر دو دختر و یک پسر است، پسرش با پدربزرگش در جای دیگری زندگی می‌کند. افرین سه ماه قبل، بعد از حملات ترکیه درعفرین(شهری در شمال غرب سوریه) به ژنوار پناه آورده است. او می‌گوید زندگی در ژنوار زیباست: « احساس می‌کنی در یک جامعه نرمال زندگی می‌کنی. ما کار می‌کنیم، کشاورزی می‌کنیم و از شورای روستا دستمزد می‌گیریم.»
بعضی از زنان ساکن ژنوار از آوارگی، تجاوز، زندانی شدن و مرگ از چنگال داعش یا دیگر گروه‌های نظامی فرار کرده‌اند. فاطمه امین می‌گوید: «در شرایط جنگی که ما بودیم، همه زنان رنج کشیدند، همه زنان از جنگ آسیب دیدند، همه زنان بازنده جنگ هستند اما ژنوار آنها را گرد هم آورده است.»
جنگ داخلی سوریه را به ویرانی کشانده است و جنگ‌های شدید، بازداشت‌های خودسرانه و استفاده از سلاح‌های شیمیایی اقتصاد کشور را ورشکست کرده است. جنگ داخلی سوریه بدترین بحران پناهندگی قرن بیست‌و‌یکم را رقم زد و ماجرا همچنان ادامه دارد.

زنان با دست‌های خودشان روستا را ساختند
دو سال پیش ژنوار یک قطعه زمین رها‌شده بود. بعد از یک سال برنامه‌ریزی سازمان‌های محلی زنان کرد مثل کنگره ستاره یا بنیاد نان آزاد روژوا، کار ساخت‌و‌ساز این روستا در سال ۲۰۱۷ شروع شد. این سازمان‌ها در کنار گروه‌های بین‌المللی و محلی شروع به جمع‌آوری منابع برای ژنوار کردند. روستا در ۲۵ نوامبر ۲۰۱۸ به صورت رسمی افتتاح شد.
ژنوار یک شورا دارد که زنان به نوبت بصورت ماهانه نقش رهبر روستا را برعهده می‌گیرند. زنان روستا را به شیوه‌ای اکولوژیکی و پایدار و با استفاده از آجرهای گلی ساخته‌اند. آنها ۳۰ خانه، یک فروشگاه و یک نانوایی ساخته‌اند. آنها نان و صنایع دستی تولیدشده‌شان را به همدیگر و به روستاهای اطراف می‌فروشند. یکی از کنشگران ژنوار به نام نوژین دریا می‌گوید که زنان در ژنوار زمین دارند و در عین حال مشغول گله‌داری و کاشت محصولاتی هستند که مازادش را می‌فروشند.
روستا دارای یک شبه‌بیمارستان است و بعضی از زنان دوره‌هایی را دیده‌اند با این‌حال همچنان با کمبود تجهیزات و دارو برای بازگشایی یک بیمارستان کامل مواجه هستند.
دریا می‌گوید بچه‌هایی که در ژنوار بزرگ می‌شوند این شانس را دارند تا بعد از رسیدن به سن لازم خودشان تصمیم بگیرند که در دهکده بمانند یا آن را ترک کنند. پسرها هم می‌توانند در دهکده بمانند چرا که با ارزش‌های ژنوار تربیت شده‌اند. با توجه به اینکه دبستان این دهکده فقط تا مقطع ششم را دارد، بچه‌ها برای تحصیل در راهنمایی و دبیرستان به مدارس خارج از روستا می‌روند.
به‌علاوه هم اکنون زنان این فرصت را دارند تا در کلاس‌های خصوصی زبان انگلیسی یاد بگیرند و به موازات بزرگ‌تر شدن دهکده این موقعیت را خواهند داشت تا به تحصیلاتشان ادامه بدهند.

روستا در منطقه‌ای بی‌ثبات است
منطقه اطراف روستا درگیر ناامنی‌های بی‌پایانی است، ژنوار تا قمیشلی در مرز سوریه-ترکیه یک ساعت فاصله دارد و اگر نیروهای ترکیه به این منطقه نفوذ کنند احتمال دارد روستا تحت کنترل نیروهای ترکیه قرار بگیرد.
ترکیه یکی از قدرت‌های شمال سوریه است که با دو گروه از کردهای مورد حمایت آمریکا کشمکش دارد: نیروهای دموکراتیک سوریه، واحدهای مردمی حفاظت که به عنوان YPG شناخته می‌شوند. ترکیه عناصری از میان این دو نیرو را به حزب کارگران کردستان یا پ‌ک.ک مربوط می‌داند. ترکیه گروه جدایی‌طلب پ.ک.ک را یک گروه تروریستی می‌داند.
مناقشه ترک‌ها-کردها دهه‌هاست که جریان دارد. کردها سعی کرده‌اند دولت خود را در قسمت‌هایی از ترکیه، سوریه یا عراق که اکثریت کرد در آن ساکن هستند تشکیل بدهند، اما هر بار این تلاش برای دستیابی به این آرزو با حمله شدید این حکومت‌ها مواجه شده است.
مداخله ترکیه اول از همه تهدیدی برای جمعیت کرد است چرا که ترکیه تلاش می‌کند منطقه حائل ۲۰ مایلی در داخل سوریه ایجاد کند تا از این طریق با نیروهای کرد مبارزه کند. تهدید بی‌ثبات‌کننده دیگر حضور داعش است. با وجودی که اعلام می‌شود جنگ با داعش پایان یافته است اما خطر بالقوه گروه‌های کوچک مخفی و زیرزمینی و حامیانشان بر منطقه سایه افکنده است.
دریا می‌گوید: «همه امیدوارند این اتفاق نیفتد چرا که چیزهای زیادی ساخته و پیشرفت زیادی شده است. اتفاق خیلی وحشتناکی است که اینجا ویران شود.» البته او تاکید می‌کند که اگر حمله نظامی اتفاق بیفتد، نیروهای کرد از آنها دفاع می‌کنند. بسیاری از زنان می‌خواهند برای مواقع ضروری مبانی دفاع شخصی با اسلحه را بیاموزند.
با این‌حال زنان در دهکده وقت‌شان را برای نگرانی از سیاست هدر نمی‌دهند. آنها هرکاری که می‌توانند برای حفظ روستا و زندگی مستقل در یک محیط اشتراکی انجام می‌دهند.

زنان، افکار کهنه و قدیمی را به چالش می‌کشند
زنان اهل ژنوار می‌گویند که می‌خواهند این ایده و تفکر را به چالش بکشند که زنان را قربانی روابط پدرسالاری و خشونت می‌بیند. آنها می‌خواهند مفهوم زنان آزاد و مستقل را بسازند. اگرچه بخش‌های بسیاری از جامعه سوریه تحت سلطه ساختارهای پدرسالاری و سنت‌های متصلب است اما در همه جا هم این‌طور نیست. فرهنگ سوری متشکل از قومیت‌ها، مذاهب و خرده‌جوامع متنوع است که طیف گسترده‌ای از محافظه‌کاران تا میانه‌روها و لیبرال‌ها را در بر می‌گیرد. امین، عفرین و دیگر زنان می‌خواهند ژنوار محلی برای به چالش کشیدن این دست باورهای محافظه‌کارانه و پدرسالارانه باشد.
امین می‌گوید: «ژنوار، روح زندگی است، روح طبیعت و روح یک زن آزاد. زنان در ژنوار، حضور و وجودشان را در کل جامعه مستقر می‌کنند. امیدوارم همه جهان ژنوار را به همان صورتی ببیند که ما می‌بینم و امیدوارم ژنوارهای بیشتری در هر منطقه ساخته شود تا هیچ زنی تحت بی‌عدالتی قرار نگیرد.
امین می‌گوید: «بعضی از مردم منطقه فکر می‌کنند ژنوار شبیه یک زندان است و زن‌ها اجازه ترک روستا و یا مراوده با مردها را ندارند. اما ژنوار فقط یک روستا برای زنان و فرزندانشان است تا با صلح و آرامش در آن زندگی کنند.»
امین مادر شش دختر ۵ تا ۱۷ ساله است. او هفت ماه پش به روستا آمده و هم اکنون رییس شورای روستا شده است. او در برگزاری مراسم افتتاحیه روستای ژنوار کمک کرده است. بعضی از دختران امین در مدرسه روستا درس می‌خوانند. بچه‌ها در این مدرسه کردی، عربی و انگلیسی می‌آموزند. امین که بعد از کلاس نهم ترک تحصیل کرده است، می‌گوید احساس آرامش و آسودگی می‌کند که مشغول ساختن زندگی برای خود و فرزندانش است. او می‌گوید: «آینده فرزندان من هم همینجاست. آنچه را که برای زندگی و تحصیلشان برنامه‌ریزی کرده‌ بودم، در ژنوار دارند به دست می‌آورند.»
امین برغم کشمکش با خانواده همسر فوت‌شده‌اش، مانعی برای دیدار فرزندانش با آنها ایجاد نکرده است. او نمی‌خواهد فرزندانش بدون ارتباط و پیوندهای خانوادگی بزرگ شوند. او برغم نارضایتی خانواده شوهرش از مسیری که در زندگی در حال هموارکردنش است، همچنان زندگی مستقل خود را پیش می‌برد. امین می‌گوید: «هر کجا بروم روی پای خودم می‌ایستم، کارم را ادامه می‌دهم چه مرا قبول بکنی یا نکنی. من این‌طوری هستم، من فاطمه هستم کسی که خودش را قوی دید و هرگز ضعیف نخواهد بود.»

منبع: CNN