زن خشونت‌دیده‌ای باعث شد قانون سه‌طلاقه در هند تغییر کند

مترجم : محبوبه حسين زاده

۱۷ شهریور ۱۳۹۶

در روز بیست‌و‌دوم آگوست، سی‌و‌یکم مرداد، خبری منتشر شد مبنی بر لغو قانون سه‌طلاقه توسط دادگاه عالی هند. جلسۀ این دادگاه که بالاترین مقام تصمیم‌گیری قضایی در هند است با پنج قاضی تشکیل شد و سه قاضی از پنج قاضی دادگاه عالی هند به لغو این قانون رای مثبت دادند. این خبر در رسانه‌های ایران، چه داخل و چه خارج از کشور، انعکاس گسترده‌ای داشت. اما در این خبرها، نامی از شیارا بانو نبود، زن ۳۶سالۀ خشونت‌دیده‌ای که خود قربانی رسم سه‌طلاقه شده بود و شکایت او به دادگاه عالی برای لغو قانون سه‌طلاقه باعث شد گروه‌های فعال حقوق زنان و رسانه‌ها هم به یاری‌اش بیایند تا سرانجام این قانون ملغی شود.

شیارا بانو کیست؟
شیارا بانو، فوق‌لیسانس جامعه‌شناسی، در سال ۲۰۰۱ با رضوان احمد که دلال املاک و ساکن الله‌آباد بود ازدواج کرد. او در طول ازدواجش تخت خشونت خانگی بود و شوهر و خانوادۀ‌شوهرش او را مورد ضرب و شتم قرار می‌دادند. آنها می‌گفتند که خانوادۀ شیارا بانو باید به آنها یک ماشین برای جهیزیه( دَوری) بدهند، علاوه بر جهیزیه‌ای که به خانۀ شوهرش آورده بود. پدر شیارا کارمند دولت بود و درآمد اندکی داشت و توقعات خانوادۀ داماد فراتر از توان مالی او بود. آنطور که شیارا بانو گفته است شوهر و خانواده شوهرش او را به همین دلیل مورد ضرب و شتم قرار می‌دادند و برای چند روز او را در اتاق دربسته‌ای گرسنه نگه می‌داشتند.
بعد از ۱۵ سال زندگی مشترک، در اکتبر سال ۲۰۱۵، که شیارا برای درمان بیماری‌اش به منزل والدینش در ایالت اوتارخند رفته بود، پست سفارشی نامه‌ای را تحویلش داد. نامه از طرف شوهرش بود که در آن سه بار نوشته شده بود طلاق، طلاق، طلاق. او تلفن همراهش را هم خاموش کرده بود و شیارا نمی‌توانست هیچ خبری از فرزندانش، یکی یازده ساله و دیگری سیزده ساله، بگیرد.
شیارا بانو در ماه فوریه سال ۲۰۱۶ شکایتی را در دادگاه عالی تنظیم کرد و خواستار لغو قانون سه‌طلاقه شد که «به مردان مسلمان اجازه می‌دهد با همسرشان مثل مایملک‌شان برخورد کنند.»
در ماه اکتبر همان سال، جنبش زنان مسلمان هند نامه‌ای به نخست‌وزیر هند نوشت و از نارندرا مودی «اصلاحات در قانون چندهمسری و طلاق مسلمانان» را مطالبه کرد. این سازمان همچنین شکوائیه‌ای را در دادگاه عالی به ثبت رساند. یک ماه بعد هم این سازمان شروع به انتشار صد روایت از زنان قربانی سه‌طلاقه کرد. پروفسور زکیه سومان، بنیانگذار این سازمان و فعال اجتماعی، می‌گوید: «از سال ۲۰۰۷ تاکنون با صدها مورد از زنانی مواجه شدیم که سه‌طلاقه شده بودند و جایی برای رفتن نداشتند.» بیشتر این زنان از خانواده‌های فقیر بودند و شوهرشان هم بعد از طلاق، نفقه و یا هیچ اموال و دارایی برای تامین زندگی در اختیارشان نگذاشته بود.
دادگاه عالی و نخست‌وزیر هند، هرکدام استشهادی را علیه قانون سه‌طلاقه زنان مسلمان تنظیم کردند. پذیرش شکایت شیارا بانو توسط دادگاه عالی با اعتراض چندین گروه پرنفوذ مسلمان مواجه شد. ولی سرانجام با حمایت گروه‌های فعال حقوق زنان و جریان‌سازی مدام رسانه‌ها، دادگاه عالی حکم داد که قانون سه‌طلاقه خلاف قانون اساسی هند است.
شیارا می‌گوید با وجودی که او از پیگیری شکایتش دلسرد و ناامید بوده، ولی حتی یک بار هم به تسلیم شدن فکر نکرده است. او در طول مبارزه‌اش برای لغو قانون سه‌طلاقه بارها تاکید کرده بود که « نبردی اجتماعی» را به پیش می‌برد و نه نبردی سیاسی. او می‌گوید که نبردش علیه رسوم اجتماعی‌ای است که به مردان این قدرت را می‌دهد که حتی با یک پیغام تلفنی همسرشان را طلاق دهند و بعد از آن این زنان سه‌طلاقه بدون هیچ نقفه و دارایی در شرایط اسف‌بارتری باید زندگی کنند.
هیچ آمار رسمی‌ای از فراوانی سه‌طلاقه در هند وجود ندارد، ولی نتایج یک مطالعه بر ۴هزار و ۷۰۰ زن مسلمان هندی نشان داد که از ۵۲۵ نفری که طلاق داده شده‌اند، ۴۰۴ مورد سه‌طلاقه شده بودند، حتی با پیغام تلفنی، ایمیل، نامه و ...
بعد از اعلام حکم دادگاه عالی در روز بیست‌و‌دوم اگوست، شاریا با خوشحالی گفت:« دختر یازده ساله‌ام وقتی بزرگ شود با این رسوم عقب‌مانده مواجه نخواهد شد. هیچ زن مسلمانی نباید آزار و اذیتی را تجربه کند که من از آن رنج بردم.»

پی‌نوشت‌ها
Shayara Bano

(Bharatiya Muslim Mahila Andolan (BMMA - Indian Muslim Women's Movement