منشور ملی بهبود تصویر زنان در رسانه

۲ مرداد ۱۳۹۱

حضور قدرتمند کیفی و کمی زنان در تمام بخش های اجتماعی و اقتصادی و نهادهای قانونگذاری باعث تمایز دو دهه گذشته در تاریخ مراکش شده است. تصویب قانون خانواده و دستورات شاه محمد ششم برای اصلاحات مهمی که طبق آن به زنان موقعیتی برابر با مردان و نقشی کلیدی در تمامی ساختارهای جامعه مدنی اختصاص داده می شود، رویدادهای قابل ملاحظه ای بوده اند. مراکش همچنین تلاش کرده است تا قوانین خود (قانون کار، قانون جزا، آئین دادرسی کیفری، قوانین مدنی و غیره) را با اصل تقویت برابری و تساوی حقوقی برای زنان تطبیق دهد. اما این تمایل جدی به تثبیت نقش های اجتماعی زنان عموما با تغییر موثری در گفتمان رسانه همراه نبوده است. از این رو خروجی رسانه ها هنوز حامل پیام هایی است که بر ماهیت فرعی و فرودست زنان تاکید می کنند. دنیای زنان از مردان جدا می شود و زنان بدون توجه به نقش های پیشرفته و جایگاهی که در جامعه کسب کرده اند، همچنان به نقش هایی کلیشه ای محدود می شوند. در این بستر، سازمان ملی خانواده، کودکان و معلولان مراکش در همکاری با وزارت ارتباطات و با مشارکت فعالان رسانه ای، ابتکار توسعه یک منشور ملی به عنوان یک مرامنامه اخلاقی برای ارایه تصویری برابر از زنان را در دست گرفته است. این منشور همچینن مرجع تعیین چارچوبی است که بر اساس آن تمام بخش های رسانه ی ملی، تصویری منصفانه و احترام آمیز از زنان ارائه خواهند داد.

پیش گفتار

زنان مراکش نقش عظیمی در تحقق اهداف توسعه و مشارکتی موثر در پیشرفت جامعه دارند. برای استمرار این رویه، مراکش استراتژی ها و برنامه هایش را با هدف حمایت و توانمند سازی زنان برای ایفای نقش شان به عنوان بخشی اساسی از جامعه، توسعه داده است. مراکش همچنین به تمامی تعهداتش به جامعه بین المللی برای بهبود وضعیت زنان پایبند مانده است؛ تعهداتی که با پیوستن به برنامه توسعه هزاره به اوج خود می رسد.

حضور قدرتمند کیفی و کمی زنان در تمام بخش های اجتماعی و اقتصادی و نهادهای قانونگذاری باعث تمایز دو دهه گذشته در تاریخ مراکش شده است. تصویب قانون خانواده و دستورات شاه محمد ششم برای اصلاحات مهمی که طبق آن به زنان موقعیتی برابر با مردان و نقشی کلیدی در تمامی ساختارهای جامعه مدنی اختصاص داده می شود، رویدادهای قابل ملاحظه ای بوده اند. مراکش همچنین تلاش کرده است تا قوانین خود (قانون کار، قانون جزا، آئین دادرسی کیفری، قوانین مدنی و غیره) را با اصل تقویت برابری و تساوی حقوقی برای زنان تطبیق دهد.

مفهوم جنسیت که به عنوان چشم اندازی مهم در برنامه های توسعه مطرح شده است، نقش های کلیشه ای جنسیتی را با توجه بیشتر به نقشهای مربوط به جنسیتِ هر دو جنس و ارزشهای آنان برای پیشرفتی جامع بر اساس برابری تغییر می دهد.

اما این تمایل جدی به تثبیت نقش های اجتماعی زنان عموما با تغییر موثری در گفتمان رسانه همراه نبوده است. از این رو خروجی رسانه ها هنوز حامل پیام هایی است که بر ماهیت فرعی و فرودست زنان تاکید می کنند. دنیای زنان از مردان جدا می شود و زنان بدون توجه به نقش های پیشرفته و جایگاهی که در جامعه کسب کرده اند، همچنان به نقش هایی کلیشه ای محدود می شوند.

علاوه بر این رسانه ها هنوز زنان را موجوداتی سنتی، شیء گونه و سطحی نمایش داده و آنان را به موجوداتی ضعیف و قربانی تقلیل می دهند. زنان در این نقش ها در قالب موجوداتی منفی، بی حاصل و مصرف گرا ظاهر می شوند؛ موجوداتی که نیاز به حمایت داشته و هیچ نقشی در تصمیم گیری ها ندارند؛ افرادی که به مصرف گرایی و آراستگی محدود شده اند و بدنهایشان در توسعه اقتصاد و تجارت مورد بهره برداری قرارمی گیرد. این نقش ها نه بازتاب دهنده علایق و دلبستگی های واقعی زنانند و نه نمایشگر جایگاه مهمی که به عنوان کنشگر در جامعه به دست می آورند. از سوی دیگر ورود عظیم زنان به صنعت اطلاعات نیزبه دلیل نبود استراتژی هایی که دیدگاه جنسیتی را مد نظر دارند، نتوانسته تاثیر مثبتی بر تصویر ارائه شده از زنان داشته باشد.

در این بستر، سازمان ملی خانواده، کودکان و معلولان مراکش در همکاری با وزارت ارتباطات و با مشارکت فعالان رسانه ای، ابتکار توسعه یک منشور ملی به عنوان یک مرامنامه اخلاقی برای ارایه تصویری برابر از زنان را در دست گرفته است. این منشور همچینن مرجع تعیین چارچوبی است که بر اساس آن تمام بخش های رسانه ی ملی، تصویری منصفانه و احترام آمیز از زنان ارائه خواهند داد.

هدف

روند کار منشور:

- بسیج رسانه های گوناگون، فعالان سیاسی، اجتماعی و اقتصادی برای همراهی در تثبیت فرهنگ برابری بین هر دو جنس و حفاظت از کرامت انسانی در رسانه ها

- توسعه ی استراتژی رسانه ای بر اساس چشم انداز جنسیتی با نظر به ارتقای تصویر زنان در چرخه های اطلاعاتی و خروجی رسانه ها

- بهبود وضعیت زنان متخصص شاغل در حوزه رسانه و اطمینان از مداخله و حضور آنان در روند تصمیم گیری مطابق با معیارهای شفاف و براساس دو ضابطه شایستگی حرفه ای و فرصت برابر.

- تثبیت فرهنگ رسانه بر اساس حفظ اصول بنیادی حقوق بشر و شآن زنان و مبارزه با تمامی اشکال تبعیض و محرومیت

- تامین حق آزادی بیان برای زنان و حمایت از طرح مسایل مرتبط، دغدغه ها و نگرانی های آنان و اتخاذ تدبیرهای معقول و حرفه ای در این رابطه

- احیای مجدد ارتباط و همکاری بین بخش های مختلف رسانه، انجمن های زنان و تمام سازمان های جامعه مدنی که به موضوعات زنان اختصاص دارند.

اصول و مراجع

بنیان منشور حاضر بر موارد زیر است:

- احکام صحیح شریعت اسلام که حافظ منزلت زنان است

- قانون اساسی مراکش که التزام پادشاهی این کشور به اصول حافظ حقوق بشر را که در سطح بین المللی به رسمیت شناخته شده اند، تصدیق می کند.

- ماده ۱۹ اعلامیه ی جهانی حقوق بشر که بر نقش رسانه ها در کمک به اجرای برابری و حق آزادی بیان و عقیده از سوی زنان و مردان استناد می کند.

- کنوانسیون بین المللی حقوق سیاسی زنان (۳۱ مارس ۱۹۵۳) مواد ۳ و ۱۹ مصوب مراکش ۲۰ فوریه ۱۹۷۷ در تامین حق آزادی بیان

- کنوانسیون بین المللی رفع تمامی اشکال تبعیض علیه زنان (۱۸ دسامبر ۱۹۷۹) مصوب مراکش در ۲۱ جولای ۱۹۹۳ در تاکید برمشخصات و ویژگی های برابری بین مردان و زنان

- ماده ی ۳۹ اعلامیه ی ۱۹۹۳ وین که بر اهمیت بی طرفی و عدم تبعیض جنسیتی، مذهبی و یا قومیتی در رسانه ها تاکید می کند.

- برنامه ی عمل پکن ۱۹۹۵ در بخش مربوط به زنان و رسانه همچنین توصیه هایی برای فراهم آوردن فرصت ورود زنان به بخش رسانه و ارتقای تصویر زنان در رسانه ها

- قانون خانواده و پشتیبانی از اصول برابری جنسی

- ماده ی ۲ سند شماره ی ۰۳/۷۷ (ارتباطات سمعی و بصری) که تبلیغات مبتنی بر تبعیض جنسیتی را ممنوع می کند. همچنین مواد ۶۵ و ۶۷ که بر احترام به کرامت انسان و ممنوعیت هر گونه خدشه به آن در برنامه های سمعی و بصری امر می کند. این سند، یک مرجع اساسی است که داوری بر اساس اصول و متد موجود در آن امکان پذیر است

- ماده ی ۱۴ " ضوابط اخلاقی در قانون روزنامه نگاری" صادر شده از سوی کمیسیون ملی اخلاق حرفه ای و آزادی بیان " در حمایت از شآن زنان به عنوان یکی از شرایط بنیادی برای حفاظت از اخلاق حرفه ای مطبوعات

- اعلامیه ی اجلاس جهانی سران جامعه ی اطلاعاتی (مراکش ۲۰۰۴) که بر الحاق زنان به جامعه اطلاعاتی تاکید می کند

- قانون ضوابط اخلاقی تبلیغات، صادر شده از سوی اتحادیه ی کارکنان حوزه ی تبلیغات (۱۹۹۴)

بر اساس این اصول و مراجع، امضا کنندگان منشور حاضر:

- تبعیض علیه زنان و ارائه تصویری مخدوش از آنان و سمبل های زنانگی از طریق رسانه ها را تجاوز به حق برابری و کرامت زنان و مغایربا حقوق بشر در نظر می گیرند.

- عقیده دارند که گفتمان حاضر رسانه ی ملی در حال طرح تصویری کلیشه ای از زنان است که در نتیجه، باوربه جنس دوم بودن جنسیت زنانه را تثبیت می کند.

- توجه دارند که مطلقا دیدگاه حساس جنسیتی در رسانه های مراکش وجود ندارد.

- تصریح می کنند که زنان، نقشهای اجتماعی متنوعی دارند و هرگونه تلاش در راستای کلیشه ای کردن این نقش ها و محدود کردن آنان به مدل های کلیشه ای خاص، در تضادِ با جایگاه حقیقی زنان در جامعه امروز مراکش است.

- پیامها، اشارات، گرایش ها و تصاویر بی شماری که در موضوعات رسانه ای، باور عمومی مخربی را نسبت به زنان ایجاد و نگرش اجتماعی تحقیرآمیزی را نسبت به جایگاه آنان در جامعه شکل می دهند، محکوم می کنند. این در حالی است که رسانه ها توانایی ایفای نقشی مثبت در ارتقای وضعیت زنان و بهبود تصویر آنان در باور عامه را دارند.

- تاکید می کنند که بخش رسانه موظف به ایجاد اصول بنیادی و مکانسیم های کنترلی است تا برمطابقت محتوا و پیامهای رسانه با اصل احترام به کرامت انسانی نظارت کند.

- خواستار تمایل جدی مراکش برای اصلاح چشم انداز رسانه و تمام اجزای وابسته به آن هستند از طریق راه اندازی کمیسیون عالی ازتباطات سمعی وبصری ( دهیر، شماره ی ۰۱-۰۲-۲۱۲- ۳۱ آگوست ۲۰۰۲ )، پایان دادن به انحصار دولت بر بخش سمعی و بصری ( فرمان شماره ی ۲-۰۲ – ۶۶۳، ۱۰ سپتامبر ۲۰۰۲ ) و بازسازی آن و به تصویب رساندن قانون ارتباطات سمعی و بصری شماره ی ۰۳/۷۷

- پادشاهی مراکش را به پیشبرد تعهداتش در قبال نهادها و سازمان های منطقه ای و جهانی و متعاقب آن التزام به مبارزه و پس راندن تمامیِ جلوه های تبعیض و محرومیت فرامی خوانند.

- آرزو می کنند انگیزه فعلی مراکش در پیگیری و احقاق حقوق بشر و تعقیب اصلاحات حقوقی مرتبط با خانواده عمدتا در قانون خانواده، قانون کار، ملحقات مختصر به قانون جزا و همچنین مفاد و شرایط موجود در آن بر اساس مبارزه با مظاهر تبعیض و تقویت برابری برای ارتقای فرهنگ جامعه به خوبی حفظ شود.

- برای رسیدن به یک اجماع ملی در بین فعالان رسانه ای به قصد غالب سازی دیدگاه جنسیتی در رسانه و سالم سازی تصویر زنان، فعالیت به سمت ارتقای تصویر واقعی و سالم زنان ، انتقال پیامهای مثبت منطبق با اصول برابری و احترام به حقوق و کرامت انسانی، راه حل ها و تصمیماتی اتخاذ می کنند.

- بر ضرورت نظارت و اجرای تمامی قوانین مرتبط از سوی نهادهای قانونی ذیصلاح تاکید می کنند تا اطمینان حاصل شود که تصویر زنان در رسانه ها، تصویری سالم و واقعی است.

توافقات انجام شده به شرح زیر است:

فصل اول

بند ۱

در راستای اهداف منشور حاضر، رسانه یعنی مطبوعات، منابع سمعی و بصری و کانالهای ارتباطی و اطلاعاتی همچنین منابع الکترونیکی منتشر شده توسط این مجاری، روزنامه ها، مجله ها، بروشورها، پوسترهای عمومی، نوارهای صوتی، نوارهای فیلم و ویدیو و وب سایت ها.

بند ۲

در راستای اهداف منشور حاضر، "تصویر زنان در رسانه ها" به معنای کلیه برداشت های ذهنی و شناختی متداول از زنان در تمام اشکال رسانه است؛ خواه خبری باشد یا تبلیغاتی،هنری و یا با ماهیت تجاری؛ تمام اشکالی از رسانه که در آنها زنان حضور داشته و یا موضوعی مرتبط با زنان دارند.

بند ۳

هر رسانه ای که با پیامها، تصاویر، سمبل ها، اظهارات و مفاهیم خود از زنان استفاده ی ابزاری کند و به کرامت آنان آسیب برساند یا آنان را کم ارزش نشان دهد، در تضاد با تکامل نقش های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی زنان مراکش عمل کرده و نسبت به تصویر و حقوق زنان برخوردی تبعیض آمیز و مخرب دارد.

فصل دوم

تصویر زنان در آگهی های بازرگانی

بند ۴

تمام بخشهای حوزه تبلیغات ملی شامل تبلیغ کنندگان، آژانس های تبلیغاتی، صنعت چاپ و نشر و موسسات تبلیغاتی و کاریابی که با رسانه ها در ارتباط هستند، فراخوانده می شوند به:

- خودداری از استفاده ابزاری از بدن زنان در تبلیغات تجاری از طریق استفاده از اشارات، تصاویر، سمبل ها یا ابزاری که تاثیر زیان باری بر تصویر زنان دارد و جایگاه آنان را تقلیل می دهد.

- توجه به گوناگونی اجتماعی و فرهنگی زنان مراکش

- تمرکز بر نقش زنان به عنوان فعالان اقتصادی، اجتماعی و سیاسی

- خودداری از محدود کردن نقشهای زنان به مدل های فرعی یا ناکارآمد

- خودداری از تمرکز بر استفاده و مصرف به عنوان دو مشخصه از ویژگی های الصاق شده به زنان

بند ۵

تمام علاقمندان به مطالعه بند ۴۹ قانون ارتباطات سمعی و بصری در رعایت و حفظ حقوق بشر و آسیب نرساندن به کرامت زنان فراخوانده می شوند. دستورالعمل اخلاق در تبلیغات، مصوب اتحادیه کانونهای تبلیغاتی مراکش ۱۹۹۴٫

فصل سوم

زنان در تلویزیون، رادیو، نشریات چاپی و الکترونیکی

بند ۶

شبکه های تلویزیونی و رادیویی، همچنین نشریات چاپی و الکترونیکی باید:

- فضای کار خلاقانه برای زنان علاقمند ایجاد کنند

- تنوع و اهمیت نقشی را که زنان در تمام زمینه های توسعه کشور ایفا می کنند، به نمایش بگذارند

- شفاف سازی و تمرکز بر تمام تجارب پنهان مانده زنان در رسانه ها، بخصوص تجارب مثبت آنان.

بند ۷

کانالهای تلویزیونی و رادیویی، همچنین نشریات چاپی و الکترونیکی برای ایجاد تنوع در موضوعات و برنامه های درنظر گرفته شده برای زنان تلاش خواهند کرد و از تقلیل جهان زنان و علایق شان به سلامتی، آشپزی، زیبایی و مد خودداری می کنند.

بند ۸

کانالهای تلویزیونی و رادیویی، همچنین نشریات چاپی و الکترونیکی تلاش خواهند کرد تا به مدیریت زنان در خانه توجه بیشتری نشان داده، بر اهمیت نقش اجتماعی و اقتصادی آنان تاکید کنند و از نمایش آنان در جایگاهی فرعی و درجه دوم نسبت به مردان بپرهیزند.

بند ۹

کانالهای تلویزیونی و رادیویی، همچنین نشریات چاپی و الکترونیکی تلاش می کنند تا تفاوت های زبانی و فرهنگی زنان مراکش را با توجه به ابعاد منطقه ای در متن ها و برنامه هایشان در نظر بگیرند.

بند ۱۰

کانالهای تلویزیونی و رادیویی، همچنین نشریات چاپی و الکترونیکی تلاش خواهند کرد تا تولیداتی مرتبط با دغدغه های خانواده و طراحی شده برای هر دو جنس، گروههای سنی و اقشار اجتماعی مختلف ارایه دهند.

بند ۱۱

از کانال های تلویزیونی و رادیویی در خواست می شود تا اجتناب کنند از ساخت برنامه های تلویزیونی و رادیویی ( اعم از سریال ها، فیلم ها، بازی ها، مجموعه های کمیک، برنامه های هنری و ...) که تصویر احترام آمیزی از زنان نشان نمی دهند و نسبت به موقعیت و جایگاه آنها، تبعیض قائل می شوند.

بند ۱۲

موسسات رسانه ای فراخوانده می شوند تا در هنگام تهیه گزارش های مطبوعاتی و برنامه های تلویزیونی و رادیویی ( سریالها، فیلمها، بازی ها، مجموعه های کمیک، برنامه های هنری مختلف و ...) برای اجتناب از کمک به استمرار مفاهیم وابستگی و فرعی بودن زنان، دید جنسیتی را درنظر داشته باشند.

بند ۱۳

از کارکنان نشریات الکترونیکی و چاپی، همچنین شبکه های رادیویی و تلویزیونی خواسته می شود تا با تهیه و پخش برنامه های مرتبط، فرهنگ پاسداشت حقوق بشر را گسترش دهند.

بند ۱۴

مشارکت زنان متخصص در حوزه رسانه در تدوین استراتژی های شبکه های تلویزیونی، رادیویی و نشریات باید گسترش یابد و طرح های تهیه شده در عرصه تولیدات رسانه ای، مورد حمایت کامل قرار بگیرند.

بند ۱۵

موسسات رسانه ای به تنظیم اساس نامه ای فراخوانده می شوند که شامل شروط تامین حفاظت از اصول بنیادی حقوق بشر و اجتناب از هر گونه آسیب به کرامت زنان با پخش یا نشر تصاویر و یا طرح های زیان بار باشد.

فصل چهارم

زنان در تـاتر و سینما

بند ۱۶

کارکنان حرفه ای سینما و تاتر به تولید کارهایی با تصویر احترام آمیز از زنان فرا خوانده می شوند.

بند ۱۷

کارشناسان تاتر و سینما به سازماندهی کمپین های آگاهی بخش و میزگردهای گفتگو درباره ی جنسیت و حقوق زنان برای استفاده دیگر علاقمندان و کارشناسانی که در بخش سینما و تاتر کار می کنند اعم از نویسندگان، کارگردانان و بازیگران فرا خوانده می شوند.

بند ۱۸

باید در موسسات دولتی و خصوصی و دانشگاه هایی که سینما و تاتر را آموزش می دهند، دوره های آموزشی و تفریحات فرهنگی درباره حقوق بشر و حقوق زنان برگزار شود. و فارغ التحصیلان رشته های سینما و تاتر به تولید کارهای مرتبط با زنان تشویق شوند.

بند ۱۹

تولیدات تاتر و فیلم درباره رویدادهای بین المللی و ملی مرتبط با زنان گسترش یابد.

بند ۲۰

نقد و بررسی آکادمیک فیلم و تاتر از دیدگاه جنسیتی به عنوان یکی از چشم اندازهای پایه ای تحلیل هنرهای نمایشی، مورد حمایت کامل قرار خواهد گرفت و به طور همزمان تلاش می شود تا تعداد برجسته ای از این تولیدات چاپ و منتشر شوند.

بند ۲۱

زنانی که در رشته های مختلف هنری مانند سینما، تاتر و موسیقی فعالیت می کنند باید مورد تشویق قرار گیرند و حضور، پیشرفت و ارتقای استعدادهای آنان مورد حمایت کامل قرار گیرد.

بند ۲۲

برگزاری جشنواره های ملی فیلم و تاتر با موضوعات مربوط به زنان گسترش و مورد حمایت قرار گیرند.

فصل پنجم

مکانیسم های ارزیابی و پیگیری

بند ۲۳

به آگهی های بازرگانی که تصویری احترام آمیز و مترقی از زنان ارایه بدهند، جایزه ای ملی اهدا خواهد شد. جوایز دیگری دربخش های گزارش های مطبوعاتی، برنامه های تلویزیون و رادیو، نمایش و فیلم به منظور به رسمیت شناختن تلاش های معنی دار، هدفمند و حرفه ای در ارتباط با مسایل زنان اهدا خواهد شد.

بند ۲۴

کمک های مالی به تولید فیلم ها، سریال ها، نمایش ها، فیلم های مستند، نشست ها و میزگردهای شبکه های تلویزیونی و رادیویی اختصاص داده می شود. هدف از این پروژه، برجسته کردن موضوعات مربوط به زنان و تاکید بر نقش های مثبت آنان با هدف تغییر افکار عمومی در حمایت از دغدغه های زنان و تغییر تصویر کلیشه ای غالب از زنان است.

بند ۲۵

دیدگاه جنسیتی و کرامت زنان در کتابهای مشخصات شبکه های تلویزیونی و رادیویی پیش از ثبت در کمیسیون عالی ارتباطات سمعی و بصری با جزییات شرح داده شود.

بند ۲۶

مرکز اطلاعات، مستندات و مطالعات زنان مراکش درهمکاری با بخش های مرتبط دولتی و در مشارکت با انجمن های زنان تلاش می کنند در:

- جمع آوری اطلاعات از تمام تولیدات رسانه ای مرتبط با زنان

- شناسایی محتوای رسانه هایی که خلاف روح منشور است

- انجام پژوهش سالانه به منظور بررسی وضعیت افکار عمومی نسبت به تصویر زنان در جامعه و تاثیر رسانه در ارتقای آن از طریق تبلیغات، اطلاعات و پیامهای سینما و تاتر

بند ۲۷

امضا کنندگان منشور حاضر تلاش می کنند تا از فواید حاصل از یافته های مطالعاتی و تحقیقاتی و انجام پژوهش های اعتقادی، در جهت انجام اقدامات لازم برای بهبود تصویر زنان بهره ببرند.

بند ۲۸

باید میزگردها، تحقیقات و گزارش هایی از سوی بخش های دولتی، موسسات آموزشی، نمایندگان جراید و افکار عمومی با هدف برانگیختن افکار عمومی و ارتقای مسائل زنان سازماندهی شود و همچنین امکان بحث و تبادل نظر در وب سایت بخش های مرتبط فراهم شود.

بند ۲۹

امضاکنندگان این منشور، پرتال ملی برای برابری را در وب سایت مرکز اطلاعات، مستندات و مطالعات زنان مراکش راه اندازی و گسترش می دهند.

بند ۳۰

شبکه ای متمرکز و به هم پیوسته از بخشهای مختلف رسانه ملی برای عمومیت دادن به دیدگاه جنسیتی در حرفه رسانه راه اندازی می شود. اقدامات انجام شده توسط این شبکه باید به طور مشترک و در هماهنگی با وزارت ارتباطات و سازمان ملی خانواده، کودکان و معلولین مراکش باشد.

بند ۳۱

دولت و نهادهای وابسته تلاش می کنند تا از تحقیقات علمی و دانشگاهی درباره زنان و رسانه در موسسات آموزش عالی با راه اندازی واحدهای آموزشی مرتبط و تحقیق و ترویج مطالعات و تحقیقات دانشگاهی درباه این موضوع و همچنین از طرح های تهیه شده توسط متخصصان و احزاب علاقمند حمایت کنند.

بند ۳۲

امضا کنندگان این منشوربا برگزاری نشست ها و برگزاری کمپین های آگاهی رسانی برای بخش های مرتبط، این منشور را چاپ و منتشر خواهند کرد.

بند ۳۳

بخشهای دولتی و دیگر امضا کنندگان این منشور باید در جهت توسعه برنامه های عملیاتی به منظور اجرای هر چه بهترِ محتوای منشور و تحقق اهداف آن تلاش کنند.

بند ۳۴

کمیته ای ملی متشکل از نمایندگان تمام بخش های مرتبط با این منشور، با هدف پیگیری اجرای مفاد منشور و ارزیابی و به روز رسانی اقدامات انجام شده برای اجرای منشور تشکیل می شود. این کمیته به ابتکار وزارت ارتباطات و سازمان ملی خانواده، کودکان و معلولان مراکش به طور سالانه تشکیل جلسه خواهد داد.

بند ۳۵

کمیته ملی، گزارش سالیانه ای درباره وضعیت تصویر زنان در رسانه ها تهیه و آن را به طور گسترده منتشر خواهد کرد.

بند ۳۶

بخش های دولتی مرتبط با موضوعات زنان، ارتباطات و فرهنگ در راه اندازی کمپین های آگاهی بخشی و برگزاری جلسات آموزشی درباره ی دیدگاه جنسیتی در هماهنگی با امضا کنندگان این منشور تلاش می کنند.